Artstetten – miejsce spoczynku Franciszka Ferdynanda

Austria, Donauradweg, Aertstetten, trasa rowerowa, Franciszek Ferdynand
Austria, Donauradweg, Aertstetten, trasa rowerowa, Franciszek Ferdynand

Podróże • 16.10.17 • 0 Komentarzy

 

Niecałe pół godziny dzieli Ybbs od wyjątkowego miejsca dla Austriaków – zamku Artstetten, wybranego przez następcę tonu - arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Austriackiego d’Este na miejsce swego wiecznego spoczynku. Nabył go w 1823 r. jego wujek cesarz Franciszek I. Od tego czasu jest własnością rodziny. Obecną właścicielką jest księżniczka Anita Hohenberska, prawnuczka arcyksięcia Franciszka Ferdynanda.

Ruszyliśmy więc po śniadaniu, by obejrzeć otwarte w 1982 r. w zamku muzeum. Zwiedzający mogą obejrzeć na zadaszonym dziedzińcu dwie repliki samochodów, będących do dyspozycji arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie. Obie powstały rok później na potrzeby filmu o zamachu i są gotowe do jazdy. Obok na murach zobaczymy skrócone biografie następcy tronu w języku angielskim i niemieckim.

Dynastia Habsbursko-Lotaryńska

Jak dowiadujemy się z przewodnika przygotowanego dla zwiedzających, także w polskiej wersji językowej, ród Habsburgów wymarł w męskim pogłowiu w osobie cesarza Karola VI. Jego córka Maria Teresa, ze swoim mężem Franciszkiem Stefanem, dała początek nowej dynastii – Habsbursko-Lotaryńskiej. Na ścianach widnieją obrazy z XVIII i XIX w. Z kolei marmurowe posągi były prezentem Wenecji dla cesarza Franciszka z okazji jego ślubu z Karoliną Augustą Bawarską. Czesi zaś ofiarowali obojgu kasetę. W wieży znajdują się ówczesne środki transportu: dwie lektyki cesarzowej Karoliny Augusty, w których cesarzowa odwiedzała okoliczne twierdze i zamki, w tym nieodległy cesarzowi zamek Persenbeug nad Dunajem oraz łódź, która pochodzi z regionu Salzkammergut, z cesarskich terenów łowieckich Offensee.

Cesarz Franciszek Józef I

Jeden z pokojów w wieży poświęcony jest Cesarzowi Franciszkowi Józefowi I oraz kronprinz Rudolfowi. Najsłynniejszy austriacki cesarz panował 68 lat, od 1848 r. do 1916 r. Był żonaty z Elżbietą „Sissi” księżniczką Bawarską. Ich jedyny syn – kronprinz Rudolf – popełnił samobójstwo, wraz z baronówną Marią Vetsera, w roku 1889, w Mayerlingu (Pólnocna Austria). Rudolf był żonaty ze Stefanią księżniczką Belgijską i miał jedną córkę: Elżbietę, zamężną Windisch-Graetz, a z drugiego małżeństwa Petznek. Z powodu swojej sympatii dla partii socjaldemokratycznej nazywana była „Czerwoną Arcyksiężniczką”.

Arcyksiążę Ferdynand Maksymilian

Z kolei pokój środkowy poświęcony jest arcyksięciu Ferdynandowi Maksymilianowi, cesarzowi Meksyku. Franciszek Józef miał trzech młodszych braci: Ferdynanda Maksymiliana, Karola Ludwika i Ludwika Wiktora. Franciszek Ferdynand wybudował pod Triestem zamek Miramare. Jest twórcą nowoczesnej austriackiej floty wojennej, która w roku 1864 pod Helgoland pokonała Duńczyków, a w roku 1866 pod Lissa – Włochów. W roku 1864 przyjął, jako Maksymilian I, meksykańską koronę cesarską. Po zakończeniu amerykańskiej Wojny Secesyjnej, Stany Zjednoczone wsparły ruch republikański w Meksyku, co oznaczało koniec tamtejszej monarchii. Maksymilian został wzięty do niewoli i w 1867 r. został stracony. Rok wcześniej rozważał jednak powrót do Europy i kupił od swojego brata Karola Ludwika zamek Artstetten. Tak trafiła tu część pamiątek po nim, np. obrazy: Przyjęcie meksykańskich Indian przez Maksymiliana i legenda o powstaniu miasta Meksyk z symbolami państwowymi.

Arcyksiążę Karol Ludwik

Idąc dalej w gabinecie przed schodami znajdziemy informacje o Karolu Ludwiku, ojcu Franciszka Ferdynanda. Arcyksiążę Karol Ludwik poświęcił się sztuce i rzemiosłu artystycznemu, z pasją organizował wystawy. Miał trzech synów: Franciszka Ferdynanda, który został następcą tronu, Ottona, ojca ostatniego austriackiego cesarza – Karola, i Ferdynanda, który wbrew woli cesarza Franciszka Józefa ożenił się z osobą z gminu.

Cesarz Karol musiał w 1919 r. opuścić Austrię, zmarł w 1922 r. na Maderze. Z jego małżeństwa z  Zytą księżniczką burbońsko-parmeńską pochodzi europejski polityk dr Otto von Habsburg, którego ojcem chrzestnym był arcyksiążę Franciszek Ferdynand.

Losy Franciszka Ferdynanda

W korytarzu czytamy następnie życiorys Franciszka Ferdynanda. Urodził się 18 grudnia 1863 r. w Grazu. Stracił matkę, gdy miał 7 lat. Jego wychowaniem zajęła się macocha – Maria Teresa Portugalska. Wchodząc po schodach możemy oglądać go na fotografiach od wczesnego dzieciństwa aż po ostatni rok swojego życia, w miarę narastających godności i funkcji. Uwagę zwraca zmiana jego wyglądu (przede wszystkim fryzury i wąsów).

Franciszek Ferdynand namiętnie podróżował, najchętniej prywatnie, nieoficjalnie, nierozpoznany przez tłum – i co wtedy jeszcze przyjęte – całkiem bez ochrony. Najsłynniejszą podróż dookoła świata odbył  w latach 1892-1893. To wtedy rozwinęła  się jego miłość do morza. Po powrocie był komandorem w najbardziej ekskluzywnym klubie jachtowym starej Austrii – Cesarsko-Królewskiej Eskadrze Jachtowej.

Podczas swojej podróży Franciszek Ferdynand zgromadził wielkie zbiory wszelkiego rodzaju pamiątek. Przesyłał nawet żywe zwierzęta do ogrodu zoologicznego w Schonbrunn. W czasie tej podróży zetknął się z najróżniejszymi ustrojami społecznymi, co wpłynęło na jego poglądy polityczne. Opisywał to w swoim dzienniku podróży, wydanym później w postaci książkowej. Jako namiętny myśliwy położył ogromną ilość zwierzyny. Strzelał znakomicie i przebywał prawie codziennie na łonie natury. 

Gabinet środkowy to z kolei jego kancelaria wojskowa w Belvederze. W 1898 r. Franciszek Ferdynand został mianowany namiestnikiem wojskowym Cesarza i dysponował jako taki własną kancelarią wojskową. Tu splatały się liczne wątki politycznego, gospodarczego i wojskowego życia monarchii. Tu wykuwano plany na przyszłość.

Podczas swoich podróży Franciszek Ferdynand dostrzegł, jak ważne jest mieć własną flotę. Największymi portami Austro-Węgier były wtedy: Triest, Fiume i Pola. Austro-węgierskie statki handlowe przemierzały całe świat. Marynarka wojenna miała czysto obronny charakter, przede wszystkim wobec „nie budzących zaufania Włoch”. Franciszek Ferdynand promował modernizację floty. Na morzu odbył też część swojej kuracji gruźliczej w latach 1895-1897. W korytarzu oglądamy więc flotę wojenną na obrazach ze zbiorów sztuki Następcy Tronu. Są to wizerunki okrętów pędzla Aleksandra Kirchera. Arcyksiążę był admirałem flot cesarsko-królewskiej i cesarsko-niemieckiej.

Wędrując po zamku trafiamy do sali z portretami dzieci. Franciszek Ferdynand ożenił się z w 1900 r. – po długich zmaganiach o zgodę Cesarza – z hrabianką Zofią Chotek, nie pochodzącą z żadnej z rodzin panujących. Miało to następstwa państwowo-prawne: Franciszek Ferdynand musiał w imieniu swojej przyszłej żony i spodziewanych dzieci zrzec się tronu. Potomstwo otrzymało nazwisko Hohenberg i nie zostało zaliczone do rodziny cesarskiej. W zamku znajdziemy wspomnienia szczęśliwych czasów w życiu Zofii (ur. 1901), Maksymiliana (ur. 1902) i Ernesta (ur. 1904).

Zofia wyszła w 1920 r. za hrabiego Nostitz i zamieszkała z nim w Czechach. Podczas II wojny światowej polegli jej dwaj synowie. W 1946 r. została wygnana z Czech.

Maksymilian odziedziczył Konopiszcze, zaś Ernest – zamek Chlum. W 1921 r. obaj synowie zostali wywłaszczeni z tych pańskich posiadłości i wygnani z Republiki Czechosłowackiej. Zamieszkali wtedy w Austrii: Maks studiował prawo, Ernest – leśnictwo. W 1938 r. zostali aresztowani przez gestapo i przewiezieni do obozu koncentracyjnego: Maks jako współpracownik dr. Ottona Habsburga, Ernest za jawnie okazywany opór przeciw narodowemu socjalizmowi.

Pamiątki i życie codzienne rodziny cesarskiej

Na uwagę zasługują także przedmioty codziennego użytku arcyksiążąt Karola Ludwika oraz Franciszka Ferdynanda. Obaj zbierali dzieła sztuki i wytwory rzemiosła artystycznego. Franciszek Ferdynand miał też cenny zbiór broni. W tzw. „Skarbcu” są przedmioty ze zbiorów i życia codziennego arcyksiążąt Karola Ludwika oraz Franciszka Ferdynanda. Franciszek Ferdynand gromadząc sztukę ludową zbierał też pieśni ludowe z regionu Alp. Sam tez pisał teksty niektórych piosenek. Dwa zbiory wydał w formie książkowej. Przygotowywał do druku trzeci tom, gdy się rozchorował. Wszyscy pracownicy dostawali regularnie prezenty z okazji Bożego Narodzenia oraz wszelkiego rodzaju jubileuszy. Po śmierci Następcy Tronu dużą część jego własności rozdano jako pamiątki.

W pomieszczeniu na wieży po lewej stronie można zobaczyć łazienkę i pokoje mieszkalne. Po lewej stronie mamy łazienkę arcyksięcia Karola Ludwika i jego małżonki Marii Anuncjaty. Franciszek Ferdynand, poza Artstetten, odziedziczonym po swoim ojcu, mieszkał także w zamku Konopiszcze w Czechach (kupno 1887), w Chlumie u Třeboně w Czechach (spadek po księciu Modeny 1875), Lolling w Karyntii (kupno 1886), Eckartsau pod Wiedniem i Blühnbach pod Salzburgiem (własność funduszu rodzinnego). W Wiedniu mieszkał w pałacu Belvedere (własność państwowa). W odziedziczonych włoskich siedzibach – Villa Este pod Rzymem i Catajo pod Modeną – przebywał tylko okazjonalnie.

W pokoju z mapami politycznymi dowiadujemy się, że Austro-Węgry w czasach Franciszka Ferdynanda były niepokojone napięciami narodowościowymi. Dla arcyksięcia było jasne, że jako cesarz będzie musiał przeprowadzić znaczące reformy. Spośród licznych projektów interesująca jest propozycja Rumuna – Aurela Popovici’ego, by podzielić Monarchię na autonomiczne państwa, wedle zamieszkujących je ludów, bez względu na granice historyczne. Współpracownicy Franciszka Ferdynanda pochodzili ze wszystkich części Monarchii. W polityce zagranicznej Następca Tronu dążył do poprawy stosunków z Rosją i Wielką Brytanią. Włochom nie ufał.

Idąc dalej korytarzem oglądamy wojskowe fotografie i dyplomy. Armia austro-węgierska ze swoimi pstrymi mundurami nie daje się zapomnieć. Największe ćwiczenia nazywano „Manewrami Cesarskimi”. W obecności obcych obserwatorów i attaches odbywały się we wszystkich krajach Monarchii.

Kolejny przystanek robimy przy w pełni sprawnej windzie z 1913 r. Jako człowiek nowoczesny Franciszek Ferdynand miał we wszystkich miejscach zamieszkania światło elektryczne i – gdzie było to możliwe – windy.

Zamach w Sarajewie

Ostatnie pokoje poświęcone są zamachowi w Sarajewie. Ostatnia podróż Franciszka Ferdynanda i jego żony zaprowadziła ich na bośniackie manewry wojskowe. Żyły tu różne ludy o odmiennych wyznaniach. Wizyta nie była w żaden sposób prowokacją prawosławnych Serbów (jak potem twierdzono). Podczas oficjalnej wizyty w Sarajewie, w niedzielę, 28 czerwca 1914, Następca tronu i jego żona zostali zastrzeleni przez sfanatyzowanego wyrostka. Dla dalszego rozwoju wydarzeń ważne okazały się związki Austro-Węgier z Niemcami. Monarchia osunęła się w wojnę światową. Pogłoska jakoby to właśnie w Konopiszczu zdecydowano o wojnie, doprowadziła w 1921 r. do wywłaszczenia z czeskich posiadłości.

W zamku znajdują się dokumenty i pamiątki związane z zamachem w Sarajewie. Następcę Tronu i jego żonę zastrzelono z Browninga, kaliber 9mm. Doczesne szczątki przewieziono statkiem i pociągiem do Artstetten i tu pochowano. Mordercę, jako niepełnoletniego, skazano na 20 lat więzienia. Zmarł podczas wojny na gruźlicę – chorobę, która wcześniej pokonał Franciszek Ferdynand.

Imieniem Franciszka Ferdynanda jeszcze za jego życia nazwano wiele instytucji. Także potem nie został zapomniany. Jego wizerunek znalazł się na oficjalnych środkach płatniczych Republiki Austrii.

Kościół i krypta zamkowa

Zwiedzanie zamku kończymy w kościele, który arcyksiążę Franciszek Ferdynand wyposażył w liczne dzieła sztuki oraz w krypcie w podziemiach kościoła. Artstetten miało być oprawą wdowią żony Franciszka Ferdynanda. Po tym, jak w 1908 r., w Belvederze przyszedł na świat martwy syn, Franciszek Ferdynand polecił wybudować w Artstetten kryptę. W 1917 r. po tym jak Artsetten stało się swoistym „sanktuarium”, została ona odpowiednio przebudowana. Po śmierci syna Ernesta (1954) zbudowano nową hohenberską kryptę pod Tarasem Południowym. Ta część nie jest dostępna dla zwiedzających.

Poprzedni wpis z tej serii             Następny wpis z tej serii

Tagi: Austria, Donauradweg, Aertstetten, trasa rowerowa, Franciszek Ferdynand,

<< Powrót do bloga

 

Komentarze

 
Brak komentarzy
 

Skomentuj ten wpis




CAPTCHA Image
Reload Image

Kategorie

Art Food Kawiarnie Lifestyle News Podróże Restauracje

Zobacz też

Ruszył automatyczny system liczenia turystów w Wenecji
Gdzie są granice robienia zdjęć?
Uchyl drzwi do przeszłości
Werona - romantyczny scenariusz dla zakochanych
Jaśliska – tu kręcono film z szansą na Oskara

Zajrzyj na FB